• Het monumentale Detlef Kleuker orgel

     L'orgue monumental Detlef Kleuker

     

     

     

     

     

     

    Door Guido Schumacher, Orgelmaker

     

    Dit omvangrijke orgel met 47 registers, drie klavieren en pedaal werd in 1970 door orgelmakerij Kleuker gebouwd. Het was bestemd voor de Marienkirche te Bielefeld-Neustadt, de belangrijkste protestantse kerk in de stad.

    Voor de makerij deed het dienst als demonstratieorgel daar het zich slechts op een paar kilometer bevond van het atelier gelegen te Brackwede, in de voorsteden van Bielefeld.

    Hans Detlef Kleuker (1922Flensbourg - 1988, Brackwede) studeerde orgelbouwkunde bij Emanuel Kemper voor wie hij vervolgens in Lübeck werkzaam was van 1947 tot 1954. Eens meester orgelbouwer startte hij in 1955 voor eigen rekening in Brackwede. In dertig jaar tijd bouwde hij 350 orgels die naar 20 landen geëxporteerd werden. Detlef Kleuker ontwikkelde een nieuwe sleeplade die weinig gevoelig was voor weersveranderingen. Dat kon dankzij met hars doortrokken bakeliet of hout, hetzij multiplex hetzij massief. Hij ging ook lichtmetalen gebruiken zoals bijvoorbeeld aluminium voor de ventielen en de toetsentractuur.

    Zijn bouwstijl was vrijelijk geïnspireerd door de Noord-Duitse barokke makerij en beïnvloed door de Orgelbewegung. Deze voor het mechanische orgel vernieuwende beweging wou, in tegenstelling tot een jarenlange pneumatische en elektropneumatische tractuurtraditie, opnieuw terugkoppelen met oudere bouwtechnieken. Uiterlijk zijn de Kleuker orgelkasten eerder modern en hoekig terwijl de interne samenstelling (registerlijsten) eerder traditioneel gebouwd zijn. In 1986 nam Siegfried Bäune de leiding van het bedrijf over, maar desalniettemin moest het bedrijf in 1991-1992 sluiten.

    In Frankrijk genoot Detlef Kleuker een zekere faam. Hij werd echter vooral bekend toen hij instrumenten begon te maken volgens de voorschriften van Meester Jean Guillou, te beginnen met het orgel dat hij voor hem persoonlijk bouwde.

    Het orgel Detlef Kleuker van Edingen is het ruimste in afmetingen waaraan makerij Kleuker ooit vorm heeft gegeven. Kenmerkend voor de stijl van de maker zijn de Noord-Duitse componenten: het eerste klavier Hoofdwerk, het tweede klavier Borstwerk (Positief), het uitgebreide voetklavier of pedaal met een neoklassiek derde zwelklavier of zwelwerk. In het Duits respectievelijk Hauptwerk, Brustwerk en Schwellwerk genoemd.

    L'orgue monumental Detlef KleukerTechnisch gezien bestaat het orgel uit een tweedelig voetstuk en een breed kopstuk. Het kopstuk zit als volgt in elkaar: een middentoren met aan weerszijden een vlakveld en een zijtoren. Het voetstuk bevat een boven- en een onderdeel. In het midden van het onderdeel vindt men de speeltafel in klaviervenster die in brede horizontale panelen is ingewerkt. Vervolgens is in het midden van het bovendeel, achter een eenvoudig hekwerk decor, het borstwerk te vinden met aan beide kanten de jaloezieën van het zwelwerk. In het onderdeel treft men overigens ook nog het merendeel van de mechaniek samen met de elektrische registratie en ventilator.

    De frontpijpen van de torens in het kopstuk vormen het pedaal terwijl de pijpen achterin de zijtorens samen met de vlakvelden het centrale hoofdwerk vormen.

     

    Uitgezonderd de middentoren komt de inwendige opbouw van dit orgel overeen met het Werkprinzip geliefd door de Noord-Duitse barokke orgelbouwkunde. Alvorens in Edingen opnieuw te worden opgesteld, werd het orgel in het Eupens atelier helemaal schoongemaakt en herzien. Versleten onderdelen zoals de huiden van de balgen uit de windlade of van de ventielen werden vervangen.

    Ook de elektrische registertractuur kon dankzij ieders bijdrage volledig herzien en vernieuwd worden. Dit niet alleen om aan de huidige veiligheidsnormen te voldoen, maar vooral om het instrument met alle mogelijkheden van een moderne combinator uit te rusten. Hoewel deze aanpassingen niet noodzakelijk zijn voor het liturgische gebruik, zijn ze voor concerten of onderwijs en voor een instrument van deze omvang een must. De aangebrachte wijzigingen hebben, in zekere mate, een herorganisatie van de speeltafel met zich meegbracht onder meer ter hoogte van de voetventielen en van de nieuwe drukknoppen ingebouwd in de klavieren.

    Het pijpwerk was over het algemeen van zeer goede kwaliteit. Enkel de frontpijpen en de grote labiaalpijpen in de windkast hebben een specifiekere behandeling nodig gehad; ze werden rechtgezet en de ingezakte uiteinden werden vervangen. Om latere verzakking te voorkomen werden de grote frontpijpen aan een metalen structuur opgehangen. Bij de oorsponkelijke opzetting in de Marienkirche werden sommige onderdelen van de metalen draagstructuur kennelijk ter plaatse gelast. Voor de heropbouw in de kerk van Edingen werd de voorkeur gegeven aan het gebruik van bouten. Onderdelen van de orgelkast die aanvankelijk ter plaatse gelijmd werden moesten gezaagd worden en werden op traditionele wijze weer opgebouwd.

    Dit instrument is een belangrijke getuigenis van de Kleuker know how. Bovendien zijn het volume van de Bielefeldkerk en de kerk van Edingen zeer vergelijkbaar enerzijds, en anderzijds komt het instrument binnen het kerkgebouw bijna op dezelfde plaats te staan. De oorspronkelijke harmonie kon dus met enig evenwichtsherstel behouden worden. Ook de geluidsniveaubalans en de klankkleur van de verschillende registers werden bewaard. Op het gebied van muziekinstrumentenkunde is de smaakvolle orgelkast veruit de grenzen van Wallonië een reële verrijking van het erfgoed.

    Het aangetroffen exemplaar voldoet aan de verwachtingen voor een instrument van deze omvang namelijk de liturgie begeleiden, op hoog niveau recitals van een gevarieerd repertoire kunnen geven en een kwaliteitsvolle muzikale vorming aanbieden.

    Het team van de orgelmakerij Schumacher bedankt alle partijen voor de uitstekende samenwerking doorheen dit prestigieuze project. Het wenst de parochie en de musici veel vreugde en plezier met hun nieuwe orgel.

     

    L'orgue monumental Detlef Kleuker

     

    www.orgel-schumacher.be

     

    De teamleden van orgelmakerij Schumacher :

    Nicolas Alexiades, Manfred Croé, Francis Doudelet, Frédéric Doudelet, Marc Garsou, Marc Hennemont, Patrick Laeschet, Franck Mahieu, Joana Pacewicz, Heinz Reul, Patricia Reul, Heiko Roehl, Stefan Schlenter, Laurent Schmitt, Gert Wuyts, Guido Schumacher.